Perubahan dalam Pembuatan ASEAN: Dari Berpindah dari China kepada Mendalami Rantau

Daripada "Meninggalkan China" kepada "Mereka Bentuk Rantau"

Sejak sekian lama, label "Buatan China" telah meliputi sebahagian besar barangan pengguna global. Dengan peningkatan kos buruh di China dan peningkatan industri, peranannya telah berubah daripada kilang dunia semata-mata kepada "kilang kepada kilang" — mengeksport komponen perantaraan yang dipasang akhir di luar negara. Evolusi ini, digabungkan dengan ketegangan geopolitik dan peningkatan tarif perdagangan, mendorong pusat graviti pembuatan global ke selatan.

ASEAN sedang menjadi penerima utama peralihan ini. Pada tahun 2024, Pelaburan Langsung Asing (FDI) dalam pembuatan ASEAN melonjak 147% tahun ke tahun, mencecah AS$44 bilion. Dalam empat bulan pertama tahun 2026, Vietnam menarik FDI sebanyak AS$7.4 bilion, meningkat 9.8% tahun ke tahun, dengan AS$6.12 bilion mengalir ke dalam pembuatan pemprosesan, mencipta rekod tertinggi dalam tempoh lima tahun yang sama. Malaysia, Indonesia, dan Vietnam masing-masing mempunyai kelebihan khusus dalam semikonduktor, bateri kenderaan elektrik, dan pemasangan elektronik. Indeks Pembuatan Asia 2026 yang baru dikeluarkan menunjukkan Malaysia telah mengatasi Vietnam, melonjak ke tempat kedua serantau.

Namun, peluang dan cabaran wujud bersama. Logik teras gelombang pertama pelaburan adalah "meninggalkan China" — mencari pangkalan pengeluaran kos rendah. Gelombang kedua memerlukan syarikat untuk benar-benar "mereka bentuk rantau" — membina sistem operasi yang berdaya tahan yang mampu menyesuaikan diri dengan perbezaan peraturan, cukai, logistik, dan buruh merentas pelbagai negara.

Rantau yang Terpecah: Pematuhan sebagai Kelebihan Daya Saing

Persekitaran pasaran dalam ASEAN jauh daripada seragam. Walaupun di bawah rangka kerja Perjanjian Perdagangan Barangan ASEAN (ATIGA 2.0) dan Perkongsian Ekonomi Komprehensif Serantau (RCEP), perbezaan ketara masih wujud dalam cukai, invois elektronik, undang-undang buruh, dan piawaian alam sekitar. Undang-undang Cukai Pendapatan Korporat Vietnam yang dipinda pada 2025 telah mengubah insentif pembuatan, manakala subsidi industri di Malaysia dan Indonesia mempunyai fokus yang berbeza. Bagi syarikat yang mempunyai kilang di Vietnam, Indonesia, dan Malaysia secara serentak, kerumitan pematuhan rentas sempadan meningkat secara eksponen.

Secara tradisional, pematuhan dianggap sebagai beban kos, tetapi dalam persekitaran semasa, ia berubah menjadi keupayaan strategik. Syarikat yang dapat memenuhi keperluan peraturan pelbagai negara dengan cepat dan tepat sering memperoleh kelajuan operasi yang lebih pantas, kos geseran yang lebih rendah, dan kepercayaan pelanggan yang lebih tinggi. Dengan kata lain, pengurusan pematuhan sedang dinaik taraf daripada "jabatan sokongan" kepada "sumber kelebihan daya saing".

Singapura: Pengukuhan Semula Hab Serantau

Menghadapi pemecahan, syarikat perlu mewujudkan mekanisme penyelarasan pusat yang kukuh. Singapura, dengan kedekatan geografinya, persekitaran mesra perniagaan, infrastruktur lengkap, rangkaian logistik maju, dan kumpulan bakat yang mendalam, secara semula jadi menjadi pilihan utama bagi syarikat multinasional untuk menubuhkan ibu pejabat serantau. Pada suku pertama 2026, pelaburan langsung Singapura di Vietnam mencecah AS$5.32 bilion, merangkumi 52% daripada modal berdaftar baharu Vietnam. Sejumlah besar modal asing melalui syarikat pemegangan yang didaftarkan di Singapura, kemudian dilaburkan ke dalam aset operasi di Vietnam, Indonesia, Thailand, dan lain-lain.Model "hab-dan-jejari" (hub-and-spoke) ini mampu mengintegrasikan pengurusan cukai, kewangan, harta intelek dan pematuhan secara berkesan, memberikan skala ekonomi dan konsistensi strategik kepada perusahaan. Bandar-bandar lain yang serupa termasuk Hong Kong dan Tokyo, yang bersama-sama Singapura membentuk nod teras penyelarasan serantau Asia-Pasifik.

Trend Jangka Panjang: Pembentukan Semula Berterusan Landskap Perkilangan

Kebangkitan perkilangan ASEAN bukanlah proses linear. Pelarasan dinamik dasar perindustrian negara, evolusi laluan teknologi global (seperti perubahan dalam kimia bateri kenderaan elektrik), dan pertikaian berterusan antara AS dan China semuanya akan terus membentuk semula corak pengeluaran serantau. Kemajuan Malaysia dalam ujian dan pembungkusan semikonduktor, dorongan dasar Indonesia dalam pemprosesan hiliran bijih nikel, kejayaan Vietnam dalam pemasangan elektronik pengguna—evolusi yang berbeza ini bermakna perusahaan tidak boleh merancang pelaburan dari perspektif statik.

Bagi pengeluar multinasional, cabaran sebenar tidak lagi "di negara mana untuk membuka kilang", tetapi "bagaimana untuk mereka bentuk rangkaian perkilangan yang boleh dioptimumkan secara dinamik dengan perubahan serantau". Ini bermakna rantaian bekalan perlu mempunyai keupayaan modular dan boleh dikonfigurasi semula, sambil mengekalkan pelaburan mendalam di nod-nod utama.

Kesimpulan

ASEAN berdiri di persimpangan penyusunan semula global perkilangan. Angka FDI perkilangan sebanyak AS$44 bilion pada tahun 2024 menunjukkan skala peluang, tetapi pemenang jangka panjang adalah perusahaan yang memiliki "pemikiran strategik peringkat serantau"—mereka bukan sahaja melihat kelebihan kos pemindahan, tetapi juga memahami cara membina mekanisme penyelarasan dalam kepelbagaian, meningkatkan pematuhan, cukai dan pengurusan rantaian bekalan sebagai daya saing. Gelombang pertama meninggalkan China telah selesai, gelombang kedua mendalami rantau ini baru sahaja bermula.